NCERT Class Solutions
  • Home
  • 9th Solutions
    • Maths Solutions
    • Science Solutions
    • Social Science Solutions
  • 10th Solutions
    • Science Solutions
    • Maths Solutions
    • Social Science Solutions
    • English Solutions
    • Hindi Solutions
    • Sanskrit Solutions
  • NCERT Books
    • Class 10 Books PDF
    • Class 9 Books PDF
  • About Us
    • Write for Us
    • Contact Us
    • Privacy Policy
    • Disclaimer
  • MP Board
    • MP Board Solutions
    • Previous Year Papers
No Result
View All Result
  • Home
  • 9th Solutions
    • Maths Solutions
    • Science Solutions
    • Social Science Solutions
  • 10th Solutions
    • Science Solutions
    • Maths Solutions
    • Social Science Solutions
    • English Solutions
    • Hindi Solutions
    • Sanskrit Solutions
  • NCERT Books
    • Class 10 Books PDF
    • Class 9 Books PDF
  • About Us
    • Write for Us
    • Contact Us
    • Privacy Policy
    • Disclaimer
  • MP Board
    • MP Board Solutions
    • Previous Year Papers
No Result
View All Result
NCERT Class Solutions
No Result
View All Result
ADVERTISEMENT
Home Class 10th Solutions

Paryayvachi Shabd In Sanskrit पर्यायवाची शब्द

by Sudhir
March 28, 2022
in Class 10th Solutions, 10th Sanskrit
Reading Time: 18 mins read
0
NCERT Class 10th Sanskrit Solutions
159
VIEWS
Share on FacebookShare on Twitter

Table of Contents

Toggle
  • Paryayvachi Shabd In Sanskrit पर्यायवाची शब्द
    • Paryayvachi In Sanskrit संस्कृत के पर्यायवाची शब्द
    • कुछ महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द – Important Paryayvachi Shabd In Sanskrit
      • ‘अ’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘आ’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘इ’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘उ’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘क’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘ग’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘घ’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘च’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘ज’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘ट’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘त’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘द’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘ध’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘न’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘प’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘ब’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘भ’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘म’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘य’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘र’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘ल’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘व’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘श’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘स’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –
      • ‘ह’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

Paryayvachi Shabd In Sanskrit पर्यायवाची शब्द

‘पर्याय’ का अर्थ है- ‘समान’ तथा ‘वाची’ का अर्थ है- ‘बोले जाने वाले’ अर्थात जिन शब्दों का अर्थ एक जैसा होता है, उन्हें ‘पर्यायवाची शब्द’ कहते हैं।
इसे हम ऐसे भी कह सकते है- जिन शब्दों के अर्थ में समानता हो, उन्हें ‘पर्यायवाची शब्द’ कहते है। यहाँ Paryayvachi Shabd In Sanskrit पर्यायवाची शब्द के कुछ उदाहरण दिए गए है. एक अर्थ प्रकट करने के लिए प्रत्येक भाषा में कई शब्द होते हैं। ऐसे शब्द समानार्थी या पर्यायवाची शब्द कहलाते हैं। वास्तव में तो एक–एक शब्द के सभी पर्यायवाची शब्दों का अर्थ एक समान नहीं होता, उनमें सूक्ष्म अंतर होता है। हवा, प्रभंजन, समीर, झंझा पर्यायवाची शब्द हैं।

Paryayvachi In Sanskrit संस्कृत के पर्यायवाची शब्द

संख्यासंस्कृत शब्दपर्यायवाची
1. स्वर्गः नाकः, सुरलोकः, देवलोकः, त्रिशालयः
2. देवता अमरः, निर्जरः, देवः, तुरः आदित्यः
3. असुरः दैत्यः, दनुजः, दून्द्रारिः, दानवः, राजतः
4. ब्रह्मा आत्ममूः, सुरज्येष्ठः, पितामहः, हिरण्यगर्भः
5. विष्णु नारायणः, दामोदरः. गोविन्दः, गरुड़ध्वजः
6. कामदेवः मदनः, मन्मयः, मारः, प्रद्युम्नः, कन्दर्य:
7. लक्ष्मी पद्मालया, पद्मा, कमला, त्री, हरिप्रिया
8. गरुडः तार्क्ष्यः, वैनतेयः, खगेश्वरः, नागान्तकः
9. शिवः शम्भु, पशुपतिः, महेश्वरः, शंकरः, चन्द्रशेखरः
10. पार्वती उमा, कात्यायनी, गौरी, हैमवती. शिवा, भवानी
11. गणेशः विनायकः, गणाधिपः, एकदन्तः, तम्बोदरः, गजाननः
12. इन्द्रः मरुत्वान्, मघवा, पुरन्दरः, वासवः, सुरपतिः
13. नारदः तुम्बुरू, भरतः, देवलः, देवर्षिः
14. अमृत पीयूषम्, सुधा, अमिय
15. अग्नि वैश्वानरः, वह्निः, धनञ्जयः, जातवेदा, पावकः
16. यमराजः धर्मराजः, परेतराट्, कृतान्तः, शमनः, कालः
17. वायुः गन्धवाहः, अनिलः, समीरः, मारुतः, समीरण
18. शीघ्रम् त्वरितम्, क्षिप्रम्, द्रुतम्, सत्वर, चपलम्
19. लगातार सतत, अनारत, अश्रान्त, अविरत, अनवरत
20. कुबेरः यक्षराट, धनदः, किन्नरेशः, नरवाहनः श्रीदः
21. आकाश व्योम, पुस्कर, अम्बर, गगन, अनन्त
22. दिशा दिक्, ककुप, काष्ठा, आशा, हरित्
23. मेघः वारिवाहः, बलाहकः, धाराधरः, जलधरः. घनः
24. विद्युत् शम्पा, ऐरावती, क्षणप्रभा. तडित्. चञ्चला
25. चन्द्रमा हिमांशु, चन्द्रः, विधुः, सुधांशु. मृगाङ्कः, शशधरः
26. चाँदनी चन्द्रिका, ज्योत्स्ना, कौमुदी
27. नक्षत्र ऋक्षम्, भं, तारा, तारका, उडु
28. सूर्यः सूरः, आदित्यः, प्रभाकरः, भानु, सविता
29. किरण रश्मि, करः, उस, घृणि, मरीचि
30. काल समयः, दिष्टः, अनेहा
31. दिवसः घसः, दिनम्, अहन्. वासरः
32. रात शर्बरी, निशा, रात्रि, क्षणदा, विभावरी, रजनी
33. पाप पङ्कः, पाप्मा, किल्विषः, कल्मषः, अंहस्, दुष्कृतम्
34. पुण्य धर्मम्, श्रेयम्, सुकृतम्, वृषः
35. हर्ष प्रीति, प्रमदः, प्रमोदः, आमोदः, शातम्, सुखम्
36. कल्याण श्वस्, श्रेयस्, शिव, भद्रं, मङ्गलं, भव्यम्, कुशलं
37. भाग्य दैवमा, दिष्टम्, भागधेयम्, नियति, विधिम्
38. प्राणी चेतन, जन्मी, जन्तुः, जन्युः, शरीरी चित्त,
39. मन चेत, हृदय, स्वान्त, मानस, मनस्
40. बुद्धि मनीषा, धी, प्रज्ञा, मति, प्रेक्षा, चेतना
41. संदेह विचिकित्सा, संशय, द्वापरः
42. स्वीकारना प्रतिज्ञानम्, नियम, आश्रव, अङ्गीकारः
43. मोक्ष मुक्ति, कैवल्य, निर्वाण, अपवर्गः
44. काला रंग कृष्णः, नीलः, असितः, श्यामः, श्यामलः, मेचकः
45. सरस्वती वाणी, ब्राह्मी, भारती, भाषा, गी, वाक्
46. बोली व्याहारः, उक्ति, लपित, भाषित, वचन, वचस्
47. समाचारः वार्ता, प्रवृत्ति, वृत्तान्तः, उदन्तः
48. निन्दा अवर्ण, आक्षेप, निर्वाद, परीवाद, उपक्रोशः
49. शब्द निनादः ध्वनिः, ध्वानः, रवः, निर्घोषः
50. नृत्य नटन, नाट्य, लास्य, नर्तन
51. अपमान अनादरः, परिभव, रीठा, अवमानना, अवज्ञा, अवहेलन
52. लज्जा मन्दाक्ष, त्रपा, व्रीडा, ही
53. क्रोध कोपः, अमर्षः, रोषः, प्रतिधा
54. इच्छा काङ्क्षा, स्पृहा, ईहा, वाञ्च्छा, लिप्सा, मनोरथः
55. कपट व्याज, दम्भ, उपधि, कैतवम्, निकृति
56. खेल कौतूहल, कौतुक, कुतुक, कुतूहलम्
57. निद्रा शयन, स्वाप, स्वप्न, संवेशः
58. स्वभाव संसिद्धि, प्रकृति, स्वभावः, निसर्गः
59. उत्सव क्षणः, उद्धर्षः, महः, उद्धवः
60. विवर कुहर, शुषिर, बिल, छिद्र, रन्ध्र, वपा
61. साँप सर्पः, भुजंगः, अहिः, विषधरः, चक्री, व्याल
62. नरक नारकः, निरयः, दुर्गति.
63. समुद्र सिंधु, पारावारः, रत्नाकरः, सागरः
64. पानी वारि, सलिल, जलम्, पय, जीवन, उदक, तोय
65. मछली झष, मीन, मत्स्य, अंडज, विसार, शकुली
66. नदी तटिनी, शैवालिनी, निम्नगा, आपगा, सरिता
67. गंगा विष्णुपदी, जह्नतनया, भागीरथी, त्रिपथगा
68. यमुना कालिन्दी, सूर्यतनया, शमनस्वसा
69. नर्मदा रेवा, सोमोद्भवा, मेकलकन्यका
70. कमल राजीव, पुष्कर, सरसीरुह, अरविन्द, जलज

कुछ महत्वपूर्ण पर्यायवाची शब्द – Important Paryayvachi Shabd In Sanskrit

‘अ’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

अग्नि: – अग्नि:, पावक:, अनल:, दहन:, वैश्वानर:, वह्नि:, हव्यवाहन:, जातवेदा, धनञ्जयः।

अश्रु – नेत्राम्बु:, रोदनम्, वाष्पम्।

अनुज: – कनिष्ठ:, अवरज:, यवीय:।

असुर: – दैत्य:, दनुज:, इन्द्रारि:, दानव:, शुक्रशिष्य:, दितिसुत:।

अन्धकार: – तमस्, ध्वान्तम्, तम:, तिमिरम्, तमिस्रम्।

अधर: – ओष्ठ:, रदनच्छद:, दशनवास:।

अमृतम् – सुधा, पीयूषम्, अमिय, त्रिदशाहार:।

अश्व: – घोटक:, वीति:, तुरग:, तुरङ्ग:, हय: सैन्धव:, वाजि, अर्वा, गन्धर्व:, रविसुत:, सद्रि:।

अधम: – निकृष्ट:, प्रतिकृष्ट:, कुत्सित:, अवद्य:, खेट:, अवम्।

अन्ध: – दृष्टिहीन:, अचक्षु:।

अद्भूतम् – आश्चर्यम्, विस्मय:, विचित्रम्।

अश्विनौ – अश्विनीसुतौ, अश्विनीकुमारौ, दस्रौ, आश्विनेयौ।

अधोवस्त्रम् – निचोल:, परिधानम्, अन्तरीयम्।

अतिथि: – आगन्तुक:, आवेशिक:।

अध्यापक: – गुरु:, आचार्य:, उपाध्याय:।

अप्रियम् – अधम:, कुत्सित:, निकृष्ट:, प्रतिकृष्ट:।

अपमानम् – अनादर:, परिभव:, अवमानना, अवज्ञा, अवहेलना।

अल्प: – लवलेश:, अणु:, अल्पीय:, अल्पिष्ठम्, अत्यल्पम्।

अधिकम् – बहुलम्, प्रभूतम्, प्रचुरम्, बहु, भूयिष्ठम्, भूय:, भूरि।

असि: – चन्द्रहास:, कृपाण:, खड्ग:।

‘आ’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

आनन्द: –  सुखम्, प्रीति:, प्रमद:, हर्ष:, प्रमोद:, आमोद:।

आजीविका – आजीव:, जीविका, जीवनम्, वृत्ति:।

आकाश: – नभ:, व्योम, अम्बरम्, द्यौ:, अनन्तम्, पुष्करम्, तारापथ:, अन्तरिक्षम्।

आम्र: – रसाल:, सहकार:, अतिसौरभ:।

आज्ञा – निर्देश:, निदेश:।

औषधि: – औषधम्, भैषजम्, अगद:, जायु:।

ओदनम् – भक्तम्, भिस्सा, अन्नम्, दीदिव:।

‘इ’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

इन्द्र: – शक्र:, मघवा, दिवस्पति:, वासव:, पुरन्दर:, मेघवाहन:, मरुत्वान्, सुरपति:, शचीपति:।

इच्छा – स्पृहा, ईहा, वाञ्छा, लिप्सा, मनोरथ:, काम:, अभिलाष:, अभिलाषा, आकांक्षा।

इन्द्राणी – शची, इन्द्रप्रिया, सुरपतिप्रिया।

‘उ’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

उत्तम: – प्रधानम्, प्रमुखम्, मुख्य:।

उत्सव: – आयोजनः, पर्वः, त्योहरः, जलसा, महोत्सवः।

उदरम् – पिचण्ड:, जठरम्, तुन्दम्।

उष्ट्र: – महांग:, करभ:, क्रमेलक:, मय:।

उपमा – सादृश्यम्, सदृशम्, समानम्, उपमानम्।

उक्तम् – भाषितम्, उदितम्, आभणितम्, कथितम्।

उत्तरम् – प्रतिवाक्यम्, समाधानम्।

‘क’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

कर्ण: – श्रोत्रम्, श्रुति:, श्रवणम्, श्रव:, शब्दग्रह:।

कारणम् – हेतु:, करणम्, बीजम्।

कामदेव: – काम:, पञ्चशर:, मदन:, मन्मथ:, पुष्पधन्वा, रतिपति:, मकरध्वज:, मीनकेतन:, कन्दर्प:।

काक: – वायस:, काकः, करट:, एकदृक्, बलिभुक्, काकोल:।

किरण: – मयूख:, अंशु:, मरीचि:, दीधिति:, रश्मि:।

कपिशवर्ण: – पिङ्ग:, पिशङ्ग:, पिङ्गल:, कडार:, कपिल:, कद्रु:।

केश: – कुन्तल:, बाल:, कच:, चिकुर:, शिरोरुह:, अलक:।

कोकिल: – कोकिला, पिक:, वनप्रिय:, परभृत:, परभृतिका।

कृष्ण: – श्यामलम्, श्यामम्, असितम्, मेचकम्।

कल्याणम् – शिवम्, भद्रम्, मङ्गलम्, शुभम्, श्रेयसम्, क्षेमम्, शास्तम्।

कमलम् – नीरजम्, पुण्डरीकम्, इन्दीवरम्, उत्पलम्, पद्मम्, कुवलयम्, नीलाम्बुजम्, कुमुदम्, राजीवम्, नलिनम्, अरविन्दम्, सहस्रपत्रम्।

करुणा – कारुण्यम्, कृपा, अनुकम्पा।

क्रोध: – कोप:, क्रोश:, अमर्ष:, रोष:।

कौतूहलम् – कौतुकम्, कुतुकम्, कुतूहलम्।

क्रीडा – खेला, द्रव:, केलि:।

कुटी – उटज:, पर्णशाला, आयतनम्।

कुञ्ज: – निकुञ्ज:, लतामण्डप:।

कलिका – कुड्मल:, कोरक:, मुकुल:।

कपोत: – पारावत:, कलरव:।

कन्या – कुमारी, गौरी।

कण्ठ: – गल:, ग्रीवा, शिरोधि:।

कर्णाभरणम् – कुण्डलम्, कर्णवेष्टनम्, कर्णिका।

कण्ठाभरणम् – कण्ठभूषा, उर:सूत्रिका, मुक्तामाला, मुक्तावली, रत्नावली, हार:, मुक्ताहार:।

कर्पूरम् – धनसार:, चन्द्रसंज्ञ:, सिताभ्र:, हिमवालुका।

कृषक: – कर्षक:, कृषीवल:, कृषिक:, क्षेत्राजीव:।

कुक्कुर: – शुनक:, श्वा, कौलेयक:, सारमेय:।

कृशम् – सूक्ष्मम्, दभ्रम्, तनु।

कोमलम् – मृदु:, मृदुलम्, सुकुमारम्।

कार्तिकेय: – महासेन:, पार्वतीनन्दन:, स्कन्द:, बाहुलेय:, शरजन्मा, षडानन:, शिखिवाहन:, कुमार:, षाण्मातुर:, शक्तिधर:, क्रौञ्चदारण:।

कुबेर: – धनद:, राजराज:, धनाधिप:, श्रीद:।

कल्पवृक्ष: – मन्दार:, पारिजातिक:, हरिचन्दनम्।

कपट: – दम्भ:, उपधि:, छद्म:, व्याज:, शाठ्यम्।

क्षत्रिय: – राजन्य:, बाहुज:, विराट्, मूर्धाभिषक्त:।

‘ग’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

गणेश: – विनायक: गजानन:, लम्बोदर:, विघ्नराज:, गणाधिप:, एकदन्त:।

गङ्गा – भागीरथी, विष्णुपदी, मन्दाकिनी, त्रिपथगा, जह्नुतनया, सुरनिम्नगा।

गज: – द्विप:, नाग:, कुञ्जर:, करी, दन्ती, दन्तावल:, हस्ती, द्विरद:, मतङ्गज:।

गौर: – श्वेत:, सित:, धवल:, शुभ्र:।

गृहम् – निकेतनम्, गेहम्, सदनम्, भवनम्, आगारम्, मन्दिरम्, आलय:, वास:, प्रासाद:।

गरुड: – वैनतेय:, नागान्तक:, खगेश्वर:, विष्णुरथ:, सुपर्ण:, तार्क्ष्य:, पन्नगाशन:।

ग्रीष्म: – उष्ण:, ऊष्मक:, निदाघ:, तप:।

गुहा – कन्दर:, गह्वरम्, कन्दरा।

गुप्तचर: – गूढपुरुष:, चर:, अपसर्प:, प्रणिधि:।

गोपति: – गोमान्, गोमी, गवीश्वर:, पशुपति:, षण्ड:।

गर्दभ: – रासभ:, खर:, वालेय:, चक्रीवान्, धूसर, लम्बकर्ण:।

गुप्तम् – गूढम्, उपचितम्, निदिग्धम्।

‘घ’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

घृतम् – नवनीतम्, हवि:, अमृतसार:, सर्पि:, आज्यम्।

घट: – कलश:, कुट:, निप:।

‘च’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

चन्द्र: – इन्दु:, चन्द्रमा:, सोम:, निशापति:, हिमांशु:, ग्लौ:, सुधांशु:, शशधर:, मृगाङ्कः, विधु:, ओषधीश:, अब्ज:, कलानिधि:।

चन्द्रिका – कौमुदी, ज्योत्स्ना, चन्द्रातप:।

चित्तम् – हृदयम्, चेत:, मन:, स्वान्तम्, हृद्, मानसम्।

चिकित्सक: – वैद्य:, भिषक्, रोगहारी।

चन्दन: – गन्धसार:, मलयज:, हरिचन्दनम्, भद्रश्री:।

चतुर: – दक्ष:, पटु:, पेशल:।

चाण्डाल: – चण्डाल:, किरात:, मातङ्ग:, निषाद:, म्लेच्छ:।

चौर: – दस्यु:, तस्कर:, स्तेन:।

चिरञ्जीवी – आयुष्मान्, दीर्घजीवी, जैवात्रिक:।

‘ज’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

जलम् – आप:, पय:, तोयम्, सलिलम्, अम्भ:, अम्बु, वारि, नीरम्, घनरस:, पुष्करम्, मेघपुष्पम्, पानीयम्, उदकम्।

जगत् – लोक:, भुवनम्, विष्टपम्।

जन्म – जननम्, जनि:, आविर्भाव:, जनु:, उत्पत्ति:, उद्भव:।

जिह्वा – रसना, रसज्ञा।

ज्येष्ठ: – अग्रज:, अग्रिय:पूर्वज:।

जघनम् – उरु:, सक्थि, जंघा, प्रसृता।

जटा – शिखा।

ज्यौतिषिक: – गणक:, ज्ञानी, दैवज्ञ:, कार्तान्तिक:, मौहूर्त:, मौहूर्तिक:।

‘ट’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

टीका – व्याख्या, वृत्ति:, भाषान्तरणम्, विवृति:, भाष्यम्।

‘त’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

तरुणी – युवती, सुन्दरी, यौवनवती, प्रमदा, रमणी।

तडाग: – सर:, जलाशय:, ताल:, ह्नद:, सरोवर:, सरसी, पुष्कर:, जलाधार:।

तम: – अन्धकार:, तिमिर:, ध्वान्त:।

तरु: – वृक्ष:, द्रुम:, विटप:, पादप:।

तरङ्ग: – हिल्लोल:, वीचि:, ऊर्मि:, उल्लोल:।

तन्मय: – लीन:, मग्न:, तल्लीन:, ध्यानमग्न:।

तीव्रम् – शीघ्रम्, आशु, अविलम्बितम्, सत्वरम्, द्रुतम्, क्षिप्रम्, त्वरितम्, चपलम्, तूर्णम्।

तत्पर: – उद्यत:, कटिबद्ध:, संन्नद्ध:।

तिरस्कार: – अपमानम्, निरादर:, उपेक्षा, अवमानना।

तेजस्वी – तेजवान्, प्रतापवान्, वर्चस्वी, कान्तिमय:, तेजोमय:।

तपस्वी – तापस:, दान्त:, परिकांक्षी।

तक्रम् – गोरस:, मथितम्, दण्डाहतम्, कालशेयम्।

‘द’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

दक्ष: – चतुर:, कुशल:, प्रवीण:, निपुण:।

दन्त: – रदन:, दशन:, मुखक्षुर:।

दर्प: – अहंकार:, घमण्ड:, दम्भ:, गर्वम्, अभिमानम्।

दानव: – राक्षस:, निशाचर:, असुर:, दैत्य:, दनुज:, इन्द्रारि:।

दिवस: – दिवा, वार:, दिनम्, वासर:, अह:।

दिव्य: – अलौकिक:, लोकोत्तरम्, लोकातीत:।

द्विज: – ब्राह्मण:, पक्षी, दन्त:, चन्द्र:।

दीन: – निर्धन:, दरिद्र:, अकिञ्चन:।

दु:खम् – व्यथा, कष्टम्, क्लेश:, पीड़ा, वेदना, यातना, उद्वेग:, खेद:, विषाद:, सन्ताप:, क्षोभ:, शोक:।

दुर्बल: – निर्बल:, कृशकाय:, कृश:, अमांस:।

दुर्जन: – खल:, असज्जन:, दुष्ट:, धूर्त:, पिशुन:।

दूरम् – सुदूरम्, दविष्ठम्, विप्रकृष्टम्।

दयालु: – कृपालु:, कारुणिक:, वत्सल:।

दास: – भृतक:, भृत्य:, कर्मकर:, वैतनिक:।

दूत: – सन्देशवाहक:, सन्देशहर:।

द्वारपाल: – प्रतीहार:, द्वा:स्थित:, द्वारस्थ:।

दुर्गन्ध: – अनिष्टगन्ध:, असुरभि:, विगन्धि:, आमगन्धि:।

दिशा – दिक्, काष्ठा, आशा, ककुप्, हरित्।

देव: – अमर:, अजर:, सुर:, निर्जर:, सुपर्वा, ऋभु:, आदितेय:, आदित्य:, अदितिनन्दन:, अमर्त्य:, दैवतम्, देवता।

दर्पण: – आदर्श:, प्रतिमानम्।

द्रौपदी – पाञ्चाली, द्रुपदसुता, कृष्णा, याज्ञसेनी।

दुग्धम् – पय:, गोरसम्, क्षीरम्, पीयूषम्।

दुर्बोध: – दुरुह:, जटिलम्, क्लिष्ट:, गूढ:।

‘ध’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

धनुर्धर: – धनुष्मान्, धन्वी, निषङ्गी, धानुष्क:।

धनु: – चाप:, कार्मुकम्, शरासनम्, कोदण्डम्।

धूलि: – रज:, रेणु:, क्षोद:, चूर्णम्।

धान्यम् – पाटल:, आशु:, शालि:, स्तम्बकरि:।

धेनु: – गौ:, सौरभेयी, माहेयी, शृंगिणी, माता।

धनम् – द्रव्यम्, वित्तम्, अर्थ:, द्रविणम्, ऋक्थम्।

धनी – समृद्ध:, आढ्य:, अधिकर्द्धि:।

‘न’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

नर्मदा – रेवा, सोमोद्भवा, सदानीरा, बाहुदा, सैतवाहिनी।

निर्झर: – प्रताप:, झर:, वारिप्रवाह:।

निम्ब: – अरिष्ट:, सर्वतोभद्र:, मालक:, पिचुमर्द:।

नपुंसकम् – पण्ड:, क्लीव:, शिखण्डी, तृतीयप्रकृति:, वर्षवर:।

नूपुर: – पादकटक:, मञ्जीर:, पादाङ्गदम्।

नीच: – प्राकृत:, निहीन:, पामर:, जाल्म:, क्षुल्लक:।

नारद: – देवल:, देवर्षि:, तुम्बुरु:, भरत:।

नदी – सरिता, निर्झरिणी, तरिनी, ह्रदिनी, स्रवन्ती, तरङ्गिणी, पयस्विनी, लहरी, अपगा, स्रोतस्विनी, सरि:, तरङ्गवती, निम्नगा, तटिनी।

नरक: – यमलोक:, यमपुरम्, यमालय:, निरय:, दुर्गति:, तामिस्रम्।

नवीनम् – नूतनम्, नव्यम्, नव:, अभिनवम्, अर्वाचीनम्, आधुनिक:।

नक्षत्रम् – तारा, खद्योत:, उडु:।

नग्न: – निर्वस्त्र:, दिगम्बर:, अनावृत:, अवास:।

न्यायाधीश: – अक्षदर्शक:, प्राड्विवाक:।

निर्जीव: – प्राणहीन:, मृतम्, जीवहीन:, निष्प्राणा:।

निर्णय: – परिणाम:, निश्चय:, निष्कर्ष:।

नर्तकी – लासिका, नृत्यांगना।

निन्दा – आक्षेप:, अपवाद:, अवर्ण:, निर्वाद:, जुगुप्सा, कुत्सा।

नृत्यम् – नाट्यम्, नटनम्, नर्त्तनम्।

नासिका – घ्राणम्, गन्धवहा, घोणा।

निरन्तरम् – सततम्, अनवरतम् , अविरतम्, अनारतम्, अनिशम्, नित्यम्।

नगरम् – निगम:, नगरी, स्थानीयम्, पुरी, पुरम्।

नाम – आख्या, संज्ञा, अभिधा, नामधेयम्।

निधन: – अन्त:, नाश:, मृत्यु:, मरणम्।

नौका – तरणी, तरी, जलयानम्।

निद्रा – शयनम्, स्वाप:, स्वप्न:, सुषुप्ति: ।

‘प’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

पन्थ: – मार्ग:, पथ:, धर्म:, सम्प्रदाय:, मतम्।

पश्चातापम् – ग्लानि:, संताप:, प्रायश्चित्तम्, अनुताप:।

पत्रम् – पर्णम्, पल्लवम्, पलाशम्, किसलयम्, दलम्, छादनम्।

पति: – भर्त्ता, स्वामी, जीवनाधार:, नाथ:, प्रिय:, प्राणेश:, प्राणवल्लभ:, वल्लभ:, आर्यपुत्र:, ईश:।

पण्डित: – विद्वान्, कोविद:, बुध:, मनीषी, प्राज्ञ:, सुधी, विज्ञ:।

पर्वत: – भूधर:, गिरि:, शैल:, नग: मेरु:, महीधर:, महीध्र:, शिखरी, अद्रि:, भूमिधर:, तुङ्गम्, शिलोच्चय:, अचल:।

पक्षी – खग:, द्विज:, अण्डज:, विहङ्ग:, शकुन्त:, शकुनि:, पतङ्ग:, विहायस:, विहग:, शकुन:।

पाद: – चरणम्, पदम्।

परशुराम: – भार्गव:, परशुधर:, भृगुसुत:, जामदग्न्य:, रेणुकातनय:, भृगुनन्दन:।

पराग: – रज:, पुष्परज:, पुष्पधूलि:, कुसुमरज:, ।

पराक्रम: – पुरुषार्थ:, पौरुषम्, शक्ति:।

परतन्त्र: – परवश:, पराधीन:, पराश्रित:, आधीन:।

पत्नी – भार्या, जाया, द्वारा, पाणिगृहीती, सहधर्मिणी।

प्रसन्न: – मुदित:, प्रमुदित:, हृष्ट:, प्रहृष्ट:, मत्त:, तृप्त:, प्रीत:।

प्रियम् – अभीष्टम्, हृदयम्, वल्लभम्, अभीप्सितम।

प्रवक्ता – वागीश:, वाग्मी, वाक्पति:।

पाचक: – सूपकार:, बल्लव:, सूद:, औदनिक:।

पाकशाला – पाकस्थानम्, रसवती, महानसम्।

पात्रम् – भाण्डम्, भाजनम्, आवपनम्।

पाषाण: – उपल:, प्रस्तर:, ग्रावा, शिला।

प्रेम – स्नेह:, प्रणय:, प्रीति:, प्रियता, प्रश्रय:।

पीत: – पाण्डु:, पाण्डुर:, पिङ्ग:, पिङ्गश:, पिङ्गल:।

प्राणी – जन्मी, जन्तु:, जन्यु:, चेतन:, शरीरी।

परम्परा – रीति:, प्रणाली, पद्धति:, प्रथा, परिपाटि:, प्रचलनम्।

परिष्कार: – संस्कार:, शुद्धि:, संशोधनम्, परिमार्जनम्।

परुष: – निष्ठुर:, कठोर:, कर्कश:।

परोक्ष: – गुप्त:, अगोचर:, अप्रत्यक्ष:, तिरोहित:।

पवित्रम् – पुनीतम्, पूतम्, विशुद्धम्, पावनम्, शुद्धम्, शुचि:, स्वच्छम्।

पार्वती – उमा, कात्यायनी, गौरी, शिवा, भवानी, दुर्गा, गिरिजा, गिरिराजकुमारी, सती, अम्बिका, शैलसुता, ईश्वरी, रुद्राणी, आर्या, सर्वमङ्गला, हैमवती, शर्वाणी, चण्डिका।

पापम् – पाप्मा, किल्विषम्, कल्मषम्, कलुषम्, वृजिनम्, दुरितम्, दुष्कृतम्।

प्रभा – छवि:, द्युति:, दीप्ति:, रोचि:, शोचि:।

पृथ्वी – भू:, भूमि:, धरा, धरित्री, धरणी, वसुन्धरा, वसुधा, अचला, पृथिवी, अनन्ता, रसा, उर्वी, क्षिति:, अवनि:, मही, वसुमती, जगति:, धाप्ती।

पूज्य: – उपास्य:, वन्दनीय:, आराध्य:, अर्चनीय:, पूजनीय:।

प्रणय: – स्नेह:, प्रीति:, अनुरक्ति:, अनुराग:, प्रेम।

प्रख्यात: – प्रसिद्ध:, विख्यात:, विश्रुत:, कीर्ति:, यशस्वी।

पूजा – अर्चना, वन्दना, आराधना, उपासना, अर्चा, अपचिति:।

पुरातनम् – प्राचीनम्, प्राक्तनम्, प्राक्कालीनम्।

प्रलय: – क्षय:, संवर्त:, कल्प:, कल्पान्त:।

पुत्रस्य पुत्री – पौत्री, नप्त्री, सुतात्मजा।

पिता – तात:, जनक:।

पतिव्रता – सती, सुचरित्रा, साध्वी।

पुण्यम् – सुकृतम्, धर्मम्, श्रेयम् ।

परिचारक: – दास:, भृत्य:, दासेय:, गोष्यक:, चेटक:, नियोज्य:।

प्रसिद्ध: – प्रथितम्, ख्यातम्, विज्ञात:, विश्रुत:।

पुष्पम् – प्रसूनम्, कुसुमम्, सुमनम्।

प्रभातम् – उष:, प्रत्यूष:,  प्रत्यूषसी, अरुणोदय:।

प्रभा – पान्थ:, पथिक:, अध्वनीन:, अध्वग:, अध्वन्य:।

पुरुष: – मनुष्य:, मनुज:, मानुष:, नर:, मानव:, मर्त्य:, पुमान्।

पातालम् – रसातलम्, नागलोक:, अधोभुवनम्, अतलम्, वितलम्, सुतलम्, तलातलम्, महातलम्, वैरोचनिकेतनम्।

पुत्री – आत्मजा, सुता, तनया, दुहिता।

पुत्र: – आत्मज:, सुत:, तनय:, सूनु:।

‘ब’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

बलराम: – हलधर:, बलवीर:, हलायुध:, बलदेव:, बलभद्र:, रौहिणेय:, श्यामबन्धु:, रेवतीरमण:, नीलाम्बर:, मुसली।

ब्रह्मा – पितामह:, विधि:, चतुरानन:, विधाता, विधना, सृष्टा, स्वयम्भू:, विरञ्चि:, प्रजापति:, कमलासन:, हिरण्यगर्भ:, आत्मभू:, हंसवाहन:, अज:, नाभिजन्मा, सदानन्द:, अण्डज:, परमेष्ठी, पितामह:।

बुद्धि: – धी:, प्रज्ञा, मति:, मनीषा।

बुद्ध: – सर्वज्ञ:, सर्ववित्, सुगत:, भगवान्, तथागत:, समन्तभद्र:।

बृहस्पति: – गुरु:, सुराचार्य:, गीर्पति:, वाचस्पति:, चित्रशिखण्डिज:, आङ्गिरस:।

बिलम् – छिद्रम्, रन्ध्रम्।

बिडाल: – मार्जार:, ओतु:, वृषदंशक:, आखुभुव्।

बिल्व: – शैलूष:, मालूर:, शाण्डिल्य:, श्रीफल:।

बहिष्कृत: – निष्कासित:, निरस्त:, निराकृत:, अवकृष्ट:, प्रत्याख्यात:।

बाण: – शर:, विशिख:, पृषत्क:, आशुग:, मार्गण:, इषु:, नाराच:।

ब्राह्मण: – विप्र:, भूदेव:, अग्रजन्मा, द्विजाति:।

बान्धव: – सपिण्ड:, स्वजन:, समा:, सगोत्र:, ज्ञाति:, सनाभि:।

बक: – बलाका, कह्व:, विशकण्ठिका।

बोली – उक्ति, लपित, भाषित, वचन, व्याहारः, वचस्।

‘भ’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

भूमिका – आमुख:, प्रस्तावना, प्राक्कथनम्, पूर्वपीठिका, मुखबन्ध:।

भ्रमर: – मधुप:, अलि:, मधुकर:, भ्रमर:, षट्पद:, मधुराज:, मधुभक्ष:, द्विरेफ:, मधुव्रत:।

भय: – त्रास:, आतज्र्:, आशज्र, दर:, साध्वसम्।

भयानकम् – भीषणम्, दारुणम्, घोर:।

भाग्यम् – दैवम्, विधि:, भागधेयम्, दिष्ट:, नियति:।

भाषणम् – भाषितम्, वच:, उक्ति:, व्याहार:।

भल्लूक: – ऋक्ष:, भालुक:, अच्छभल्ल:।

भिक्षा – याचना, याच्ञा, अर्दना, अर्थना।

भुक्तम् – भक्षितम्, खादितम्, चर्वितम्, जग्धम्, ग्रस्तम्, असितम्।

भिन्न: – अन्य:, अन्यतर:, इतर:।

भोजनम् – आहार:, जग्धि:, निघास:, न्याद:।

‘म’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

मन: – चेत:, हृदय:, चित:, स्वान्त:, मानस् , मनस् ।

मार्ग: – पन्थान:, पथः, पन्थः, वर्त्म, पद्धति:।

मिथ्याभाषणम् – अनृतम्, असत्यम्, मृषार्थकम्।

मृत्तिका – मृत्, मृत्सा, मृत्स्ना, उर्वरा, सर्वसस्याढ्या।

मन्दिरम् – देवस्थानम्, देवगृहम्, देवालय:, ईशगृहम्।

मण्डितम् – सुशोभितम् सज्जितम्, विभूषितम्।

महादेव: – शिव:, शम्भु:, हर:, महेश:, गिरीश:, चन्द्रशेखर:, नीलकण्ठ:, रुद्र:, त्रिलोचन:, त्रिपुरारी, गङ्गाधर:, उमापति:, पशुपति:, गिरिजापति:, कैलाशपति:, भूतनाथ:, महेश्वर:, कपर्दी, शितिकण्ठ:, चन्द्रमौलि:, देवाधिदेव:, शूली, भूतेश:, पिनाकी, मृत्युञ्जय:।

मूषक: – मूषिक:, उन्दुरु:, आखु:, खनक:, अधोगन्ता।

मनुष्य: – मनुज:, मानव:, मानुष:, मर्त्य:, नर:।

माता – जननी, जनयित्री, प्रसू:, अम्बा, जनयित्री, जन्मदात्री।

मुखम् – वक्त्रम्, वदनम्, आस्यम्, आननम्।

मन्त्री – अमात्य:, सचिव: धीसचिव:।

मित्रम् – सुहृद:, सखा, वयस्य:, स्निग्ध:, सवया:, सुहृत्।

मौक्तिकम् – मुक्ता, हरिन्मणि:, मरकतम्, अश्वगर्भ:।

मायावी – मायाकार:, प्रातिहारिक:, ऐन्द्रजाल:।

मीन: – झष:, जलजीवनम्, मत्स्य:, शफरी, अण्डज:, विसार:, शकुली।

मतभेद: – विरोध:, असहमति: असम्मति:, वैमनस्यम्।

मदिरा – मधु, सोमरस:, आसव:, मद्यम्, मध्वासव:।

महात्मा – महानुभाव:, महामना:, महाशय:,महापुरुष:।

मोक्ष: – मुक्ति:, परमपदम्, परमगति:, परमधाम, निर्वाणम्, कैवल्यम्, सद्गति:, अमृतत्वम्।

मयूर: – शिखी, शिखण्डी, केकी, कलापी, ध्वजी, हरि:, नीलकण्ठ:, भुजगारि:, सारङ्ग:, शिवसुतवाहन:।

मण्डूक: – दर्दुर:, शालूर:, भेक:, वर्षाभू, वर्षाप्रिय:, प्लव:।

मेघ: – घन:, जलधर:, वारिद:, धाराधर:, पयोद:, पयोधर:, अम्बुद:, जीमूत:, नीरद:, वारिधर:, वारिवाह:, बलाहक:।

मुनि: – तापस:, तपस्वी, योगी, व्रती, साधु:।

मूर्ख: – अज्ञानी, जड:, निर्बुद्धि:, मूढ:, अज्ञ:, बालिश:।

मुग्ध: – मोहित:, तल्लीन:, आवसन्त:, लुब्ध:, आकृष्ट:।

मधुशाला – मदस्थानम्, शुण्डा, आपानम्, पानगोष्ठिका।

मान्य: – पूज्य:, पूजनीय:, माननीय:, सम्माननीय:, समादरणीय:।

महिमा – गरिमा, महात्म्यम्, गौरम्, महत्ता।

मन्दाकिनी – स्वर्णदी, विपद्गंगा, सुरदीर्घिका, देवगङ्गा।

‘य’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

यम: – यमराज:, सूर्यपुत्र:, जीवनपति:, अन्तक:, शमन:,  धर्मराजः, परेतराट्, कृतान्त:, काल:, मृत्युपति:, नरदण्डधर:, यमुनाभ्राता, दण्डधर:, श्राद्धदेव:।

यमुना – कालिन्दी, अर्कजा, रवितनया, कृष्णा, कालगङ्गा, भानुजा, तरणितनूजा, अर्कसुता, रवितनया, सूर्यतनया, सूर्यसुता, शमनस्वसा।

याचना – प्रार्थना, विनयम्, निवेदनम्, विनति:।

युवती – सुन्दरी, किशोरी, तरुणी, श्यामा, नवयौवना, सुवासिनी, स्नुषा, रमणी, यौवनवती, वनिता, भामा, अभिसारिका।

युद्धम् – रण:, आयोधनम्, संग्राम:, कलह:, विग्रह:, सम्प्रहार:, समाघात:।

यज्ञोपवीतम् – उपवीतम्, यज्ञसूत्रम्।

यज्ञ: – याग:, क्रतु:, मख:।

युवक: – युवा, तरुण:, वयस्थ:।

‘र’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

रात्रि – निशा, शर्बरी, क्षणदा, विभावरी, रजनी।

रविवार: – इतवार:, रविवासर:, आदित्य–वार:, सूर्यवार:।

राजा – भूपति, नरेश:, भूप:, महीप:, नृपति:, नरेन्द्र:, नृप:, भूपाल:, सम्राट:।

रामचन्द्र: – कौशल्यानन्दन:, रघुवर:, रघुनाथ:, सीतापति:, राघव:, रघुराज:, अवधेश:।

‘ल’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

लक्ष्मी – पद्मा, श्री, कमला, इन्दिरा, रमा, हरिप्रिया, समुद्रजा, चंचला, क्षीरोदतनया।

लज्जा – व्रीडा, मन्दाक्ष, त्रपा, ही।

‘व’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

विष्णु – लक्ष्मीपति, कमलापति, नारायणः, दामोदरः. गोविन्दः, गरुड़ध्वजः, केशव:, अच्युत:, गोविन्द:, चक्रपाणि, माधव:, विश्वरूप:, जनार्दन:, विशम्भर:, मुकुन्द:, दामोदर:, हृषीकेश:।

वायुः – अनिलः, समीरः, मारुतः, गन्धवाहः, पवन:, अनिल:, वात:, समीरण।

विद्युत् – तडित्, चञ्चला, शम्पा, ऐरावती, क्षणप्रभा।

‘श’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

शब्द: – ध्वनि:, घोष:, रव:, नाद:, मुखर।

श्वेत: – सफ़ेद:, धवल:, शुक्ल:, उजला, गोरा, दुग्धवत:, रजतसदृश:।

शिकारी – आखेटक:, अहेरी, व्याध:, लुब्धक:, बहेलिया।

‘स’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

स्वर्गः – नाकः, सुरलोकः, देवलोकः, त्रिशालयः।

सरस्वती – वाणी, शारदा, ब्राह्मी, वीणापाणि, गिरा, भारती, भाषा, गी, हंसवाहिनी, ज्ञानदायिनी, वागीशा, वाक्।

सूर्य – प्रभाकर:, दिनकर:, भानु, आदित्य:, अंशुमाली, दिवाकर:, भास्कर:, रवि:, सविता, मार्तण्ड:।

समाचारः – वार्ता, वृत्तान्तः, प्रवृत्ति, उदन्तः।

समुद्र: – सागरः, सिंधु, पारावारः, रत्नाकरः, जलधः।

सर्पः – साँप, भुजंगः, अहिः, विषधरः, चक्री, व्याल।

सिंह: – केसरी, , केहरि, वनराज:, व्याघ्र:, नाहर:, मृगराज:, मृगेन्द:।

‘ह’ से शुरू होने वाले पर्यायवाची शब्द  –

हंस: – सरस्वतीवाहन:, मुक्तमुक:, मराल:।

हिमालय: – हिमगिरि:, हिमाद्रि:, गिरिराज:, पर्वतराज:, पर्वतेश्वर:, नगेश:, नगेंद्र:, शैलेन्द्र:।

हनुमान: – कपीश:, पवनसुत:, महावीर:, आंजनेय:, बजरंगी, मारुतिनन्दन:, बजरंगबली।

हस्त: – भुजा, बाहु:, कर:, पाणि:।

हरिण: – मृग:, कुरंग:, सारंग:।

Previous Post

English Grammar Tenses in Hindi

Next Post

Vilom Shabd in Sanskrit संस्कृत विलोम शब्द

Related

NCERT Class 10th Sanskrit Solutions
10th Sanskrit

Abhyasvan Bhav Sanskrit Class 10 Chapter 3 अनुच्छेदलेखमन्

NCERT Class 10th Sanskrit Solutions
10th Sanskrit

Abhyasvan Bhav Sanskrit Class 10 Chapter 4 चित्रवर्णनम्

Categories

  • Books
    • Class 10 Books PDF
  • Class 10th Solutions
    • 10th English
    • 10th Hindi
    • 10th Maths
    • 10th Sanskrit
    • 10th Science
    • 10th Social Science
  • Class 9th Solutions
    • 9th Maths
    • 9th Science
    • 9th Social Science
  • MP Board
  • Uncategorized

Recent

NCERT Class 10th Sanskrit Solutions

Abhyasvan Bhav Sanskrit Class 10 Chapter 4 चित्रवर्णनम्

NCERT Class 10th Sanskrit Solutions

Abhyasvan Bhav Sanskrit Class 10 Chapter 3 अनुच्छेदलेखमन्

NCERT Class 10th Sanskrit Solutions

Abhyasvan Bhav Sanskrit Class 10 Chapter 2 पत्रलेखनम्

NCERT Class Solutions

We provide NCERT Solutions

NCERT Class Solutions App Play Store

Follow Us

Browse By Category

  • Books
    • Class 10 Books PDF
  • Class 10th Solutions
    • 10th English
    • 10th Hindi
    • 10th Maths
    • 10th Sanskrit
    • 10th Science
    • 10th Social Science
  • Class 9th Solutions
    • 9th Maths
    • 9th Science
    • 9th Social Science
  • MP Board
  • Uncategorized
  • Write for Us
  • Privacy Policy
  • Contact Us

© 2022 NCERT Class Solutions .

No Result
View All Result
  • Home
  • 9th Solutions
    • Maths Solutions
    • Science Solutions
    • Social Science Solutions
  • 10th Solutions
    • Science Solutions
    • Maths Solutions
    • Social Science Solutions
    • English Solutions
    • Hindi Solutions
    • Sanskrit Solutions
  • NCERT Books
    • Class 10 Books PDF
    • Class 9 Books PDF
  • About Us
    • Write for Us
    • Contact Us
    • Privacy Policy
    • Disclaimer
  • MP Board
    • MP Board Solutions
    • Previous Year Papers

© 2022 NCERT Class Solutions .

This website uses cookies. By continuing to use this website you are giving consent to cookies being used. Visit our Privacy and Cookie Policy.